Sıcağın İnsan Psikolojisi Üzerine Etkileri


 

 

Aşırı sıcak hava canlılar üzerinde stres yaratabilir. Öncelilke "stres nedir? etkileri nasıldır?" halkkında konuşmak gerekir. Stres organizmanın uyumunu bozan olaylara, yaşadığı değişikliğe uyum sağlama tepkisidir diyebiliriz. Stresle beraber vücutta bir takım kimyasal değişiklikler meydana gelecektir. Sempatik sinir sistemi devreye girecek ve uyarılacak ve buna göre bir tepki verecektir. Ancak baştan belirtmek gerekir ki bedensel belirtiler stres yaratıcı durumların özelliklerine göre değişmez yani stres verici ne olursa olsun bedensel belirtiler her insan da aynıdır.

 
İnsan karşılaştığı stres verici durumdan ya kaçacak ya da mücadele edecektir. Alarm durumunda bedende olan değişiklikler şöyledir: kalp vurum sayısı artar,kan basıncı yükselir,kan pıhtılaşma mekanizması devreye girer,sindirim yavaşlar,durur,depolanmış şeker kana karışır,göz bebekleri büyür,solunum sayısı artar. Bunların amacı kuvvet gerektiren işlere hazırlık sağlamaktır. Ancak konu insan olunca verilen tepkiler davranışlar da farklılaşır. Bazı kişi için stres yaratan bir durum bazıları için stres yaratmayabilir. Hatta bazen bir kızılan bir durum aynı kişi tarafından ertesi gün umursanmayabilir. Bu yüzden stresle karşılasan bireyin psikolojik özellikleri önem taşır. Bir olayı algılayışımız o olayın stres verici olup olmadığını belirler. Yetişme tarzı, aile ilişkileri,kişilik özellikleri, öğrenilenler yani kalıtsal ve çevresel şartlar bir olaya nasıl bakacağımızı belirler.


Yeni koşulları kabullenebilmek, değişime tepkili olmamak, esneklik stresle başa çıkma konusunda başarılı olmayı sağlar. Her olayda kendilerini suçlayan kişiler, başkalarını sürekli düşman olarak algılayan kişiler,aşırı duygusal kişiler, pasif kişiler, egoist kişiler olgunlaşmamış kişiler stresle başa çıkmakta çok daha fazla zorlanır ve korku, depresyon,kaygı gibi psikopatolojilere daha yatkındırlar.
Sıcak hava nem gibi çevresel faktörler de stresi arttırabilir, aynı zamanda kişide psikolojik bir rahatsızlık varsa bunun şiddetini arttırabilir. Sıcak havalar özellikle panik atakları tetikleyebilir. Kalp atımının hızlanması, sık sık nefes alma gibi sıcakta bedende oluşan değişimler, panik bozukluğu yaşayan hastalar tarafından yanlış değerlendirilip panik atakları tetikleyebilir. Ayrıca temizlik takıntısı olanlar aşırı sıcak ve nemli havalarda kendilerini daha fazla kirli hissedebilirler. Bu sebeple takıntıları artabilir. Yeterince sıvı tüketimi olmadığında vücut dengesi bozularak halsizlik, yorgunluk,isteksizlik,sinirlilik gibi etkiler görülebilir. Depresyon yaşayan hastalarda ise stres ikiye katlanarak keyifsizlik ve mutsuzluk durumları artabilir.


Sıcaklarda uyku problemleri çok görüldüğünden yetersiz uyku bitkinlik, yorgunluk ve sinirlilik getirebilir. Amerikada sıcak havalarda daha fazla korna çalındığına dair çalışmalar mevcuttur. Özellikle tahammülsüzlük ve öfke durumları sıcaklarla beraber artar. Yapılan çalışmalarda sıcak havalarda suç oranlarının arttığına dair istatistik veriler vardır. Bununla ilgili iki açıklama mevcuttur aslında , sıcak havalarda dışarıdaki etkinlikler arttığından mağdur olabilecek kişilerin daha fazla ulaşılabilir olması durumu bir diğeri de yüksek sıcaklığın doğrudan agresyonu yükselttiği ve duyarlılığı arttırarak bedeni ve zihni etkilediğidir. Aşırı duyarlılık insanın kaç savaş mekanizmasını aktive eder ve agresyona öncülük eder.


Özellikle dikkat gerektiren işler için sıcaklığın artması olumsuz etki göstermektedir. Hafıza ile ilgili çalışmalarda uzmanlar 72 F (22 C derece) derecenin en uygun derece olduğunu belirtirler. Bu sınırların altında ya da çok üstünde olduğunda hafıza ve dikkatin azalacağı belirtilir. Isı ile ilgili rahat olma durumu :nem, ısı derecesi, metabolik ısı ve kıyafet izolasyonu ile bağlantılıdır. Özellikle nem attıkça mutlu olmanın, sevecenliğin ve dinçliğin azaldığına dair çalışmalar mevcuttur. Yani bunlar bize aşırı sıcak havayla karşılaştığımızda huzursuz, rahatsız, huysuz ve aksi hissedeceğimizi gösteren kanıtlardandır. En basiti aşırı sıcaklarla beraber dışarıdaki aktivitelerde azalma olacak bu bile hayal kırıklığı ve huzursuzluk yaratabilecektir.Aynı zamanda hareket kısıtlılığı ve fiziksel aktivite yoksunluğundan insanlar depresif bir duruma girebilirler. Yüksek ısının risk almayı arttırdığı da bilinmektedir. Bu durumda kişiler düşünmeden hareket edip sağlıksız kararlar verebilmektedir.

 

Öneriler:


Psikolojik rahatsızlığı olan ve ilaç kullanan kişiler ilaçlarını düzenli almalıdır. Aynı zamanda
aşırı sıcak ve nemli ortamlarda bulunmamaları, klimalı ortamlarda bulunmaları tavsiye edilir.

Zihin ve beden bir bütündür ve birindeki bozulma diğerini de etkileyecektir. Öncelikle bedenimizi aşırı sıcakların etkilerinden korumak için elimizden geleni uygulamak önemlidir. Az sıvı alımında aşırı derecede yorgunluk ve halsizlik ve uyku hali görülebilir. Bol bol sıvı tüketimi,özellikle su,ayran gibi şekersiz ve asitsiz içecekler, vücudun mineral dengesini korur. Aşırı ve ağır yemeklerden kaçınmak gerekir. Pamuk oranı yüksek ve vücuda yapışmayan, açık renkli kıyafetler giyilmesi etkilenmeyi azaltabilir. Duş almak vücudunuzu serinletecektir.


Sıcaklar nedeniyle aşırı uyarılmış durumda olan insanlar, daha fazla sinirli hareket edebileceğinden, daha önce kendilerinde öfke yaratmış ortamlardan ve kişilerden uzak durmalıdır.
Önemli kararlar ertelenmelidir.


Kaliteli bir uyku için serin ve nemsiz ortamlar tercih edilebilir.


Dikkat gerektiren işler, kazaları ve yaralanmaları önlemek adına ertelenebilir .


Aşırı sıcakların metabolizmayı etkilediğini bilmek, stres yarattığını bilmek ve buna göre hazırlı davranmak da önemlidir. Mesela aşırı sıcaklarda bu durumun öfke yaratacağını düşünmek ve kendinizi daha dikkatli ve toleranslı olmalıyım diye telkin etmek etkili olabilir.


Özellikle trafiğe çıkarken herkesin sıcak havalardan etkilenmiş olduğunun bilincinde olmak ve daha sakin tepkiler vermeliyim düşüncesi ile hareket edilebilir.


Dikkat ve konsantrasyon eksikliği oluşabileceğinin farkında olup yapılacak önemli işler daha serin ortamlarda tekrar gözden geçirilebilir ,böylece önemli hatalar yapmaktan kaçınılmış olunur.


Gün içerisinde sıcaklardan dolayı aktivitede bulunmamak depresif durum yaratabilecceğinden akşam serin saatlerde eğelenceli aktivitelere zaman ayırılabilinir.


Sıcak havalarda daha coşkulu hissetme ve risk almada artış gereksiz alışveriş yapmanıza sebep olabilir, bu bilgiye dikkat ederek ihtiyaç listesi hazırlamak, gereksiz yere fazla para harcamanızı önleyerek ikinci bir stres yaşamanızı da önleyebilir.


Beklentilerimiz günümüzü nasıl geçireceğimizi etkiler, eğer havalar çok sıcak deyip buna takılı kalırsak ve çözüm üretmek, sıcağın etkilerini azaltmaya çalışmak ve uyum sağlamaya çalışmak yerine sürekli olumsuzlukları düşünerek günü geçirmeye çalışırsak psikolojik olarak etkilenişimiz artacaktır.

 

 

 

 

Sevda Sevimli Yurtseven

 

Uzman Psikolog

 

Aile ve Çift Terapisti

 

www.sevdayurtseven.com 

 

Özel Memorial Hizmet Hastanesi